**Open science i dane otwarte** – przewodnik po badaniach, które każdy może sprawdzić, wykorzystać i rozwijać. Piszemy o otwartym dostępie (OA), preprintach i „registered reports”, zasadach **FAIR** (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable), planach zarządzania danymi (DMP) oraz metadanych. Pokazujemy, jak nadawać **DOI**, używać **ORCID**, wybierać licencje (**CC BY**, **CC0**), a także gdzie deponować materiały: **Zenodo, OSF, Figshare, GitHub**. Praktyka ponad teorię: wersjonowanie (Git), notatniki Jupyter/RMarkdown, reproducowalne pipeline’y, checklisty transparentności, szablony README i CITATION. Poruszamy też aspekty prawne i etyczne – RODO, anonimizacja, wrażliwość danych, zgody uczestników – oraz otwarty peer review, citizen science i polityki grantodawców. Efekt? Badania łatwiejsze do znalezienia, cytowania i ponownego użycia.